Uitdaging zorgt voor ontwikkeling
‘Old schools prepare for careers, new schools prepare for life’
Tex Gunning, topman Akzo Nobel
Onderwijs is continu in beweging. Onder invloed van vooral maatschappelijke maar ook technologische ontwikkelingen komt het onderwijsveld op alle niveaus in beweging. Het onderwijs wordt gedragen door ruim 200.000 professionals in het PO en kent daarnaast vele ambassadeurs die graag hun steentje bijdragen aan het verder ontwikkelen van het onderwijs. Het doel van elk van deze professionals is het creëren van een omgeving waarin kinderen zich maximaal kunnen ontwikkelen. Maar hoe doe je dat? Waar richt je je op en waar moeten leerlingen op voorbereid zijn wanneer we de toekomst niet kunnen voorspellen?
Een van de ambassadeurs van het onderwijs is Tex Gunning (61), topman van Akzo Nobel. Onlangs sprak hij op een lezing van het Nivoz:
Het onderwijs dat ik genoten heb, vond plaats in een tijd van ‘the American dream’. Geluk en welvaart was te koop en alles was er in overvloed. In deze tijd leefden er 2 miljard mensen op de wereld. Het onderwijs toen, richtte zich op het ontwikkelen van carrières en wilde de leerlingen voorbereiden op een goede baan. Nu zijn we ruim 50 jaar verder, heeft de wereldbevolking de 7 miljard inwoners bereikt en zal de huidige generatie het tegenovergestelde meemaken. We hebben voor deze hoeveelheid bewoners al anderhalf keer de aarde nodig om te voorzien in de behoeftes die de mens heeft. Dit vraagt creativiteit, een andere manier van denken. Ook in het onderwijs. Waar de ‘oude school’ zich richtte op de carrières van hun leerlingen, zal het onderwijs van morgen zich moeten richten op het ontwikkelen van gelukkige mensen vol zelfvertrouwen met een kritisch en creatief denkvermogen.
Dit zijn serieuze uitdagingen waar scholen een antwoord op zoeken in de 21ste eeuw.
Door kennis te delen en samen nieuwe kennis te creëren ontstaan oplossingen om om te gaan met de veranderende maatschappij. Onderwijs Maak Je Samen heeft om deze reden van haar missie haar naam gemaakt. Samen zoeken naar nieuwe mogelijkheden binnen het onderwijs, samen proberen verbeteringen door te voeren en het samen boeiender te maken voor de leerlingen. Alleen zo maken we samen onderwijs dat past in de 21ste eeuw.
In de toekomst kijken?
En welk onderwijs past eigenlijk bij de 21ste eeuw? We staan nog maar aan het begin van dit tijdperk en kunnen helaas niet in de toekomst kijken. Leerkrachten en schoolleiders hebben al moeite genoeg om sommige ontwikkelingen bij te benen en beslissingen te maken over het wel of niet implementeren van nieuwe producten, modellen of visies. Voordat iets nieuws een vaste plek in de school krijgt, is het voor sommigen wenselijk dat de effectiviteit ervan is aangetoond. Anderen deinzen niet terug van experimenteren, zolang het leerproces maar niet wordt verstoort. Evidence-based of niet, alleen door te doen komen we erachter wat werkt. Onderwijs Maak Je Samen poogt samen met het onderwijsveld (scholen, instanties, onderzoekers) een inschatting te maken van onze toekomst en wat dat van onze huidige leerlingen zal vragen. We spelen daar graag nu al op in met de ontwikkeling van onze diensten en producten.
1.0 vs 3.0
Onderwijs in de 21ste eeuw behelst competenties die leerlingen van nu in de loop van de 21ste eeuw nodig hebben om zich een leven lang te kunnen blijven ontwikkelen en te kunnen participeren in de maatschappij van nu en de toekomst. Een van de voorspellingen is dat 80% van de banen die een kind van 4 in zijn/haar carrière zal gaan bekleden, nu nog niet eens bestaat! (bron: Ed Barlow, Fast Tense Future) Dit maakt het lastig om te bepalen in welke competenties we onze leerlingen nu moeten onderwijzen. We zien dat nog veel scholen traditioneel zijn ingesteld, naar het zogenaamde society 1.0 van de 20ste eeuw waarin de leerkracht centraal staat. Steeds meer scholen bewegen zich richting society 2.0 waarin de kracht van het individu en het internet een belangrijke rol speelt en de leerkracht niet alleen vertelt maar meer en meer de leerlingen begeleidt in hun leerproces. De huidige leerlingen zijn al bezig met het vormgeven van society 3.0 waarin wereldwijde en continue communicatie, netwerken en cocreatie centraal staan. Het gaat niet alleen om het gebruik van ICT maar om wat we met elkaar kunnen creëren. Daarom zijn competenties zoals kritisch denken, creativiteit en ondernemendheid steeds belangrijker en kan de meerwaarde gehaald worden uit het combineren van dit soort competenties.
Het huidige onderwijs sluit op veel scholen niet meer optimaal aan op wat de leerling nodig heeft in de 21ste eeuw. De ontwikkelingen gaan afgelopen tijd dan ook zeer snel en er staan ons nog vele te wachten! Dit vraagt om een visie op onderwijs in de 21ste eeuw die scholen helpt de ontwikkelingen enigszins te voorspellen of op zijn minst bij te kunnen benen. Onderwijs Maak Je Samen streeft naar een optimale emancipatie van het kind (zie 7 leidende principes van hetkind op http://www.hetkind.org) door het kind te equiperen om op creatieve wijze de uitdagingen van onze wereld aan te gaan. Onderwijs moet toekomst ‘proof’ zijn.
Martijn Aslander, voortijdig schoolverlater en ondernemer 3.0:
“Ik kan sneller iets nieuws verzinnen, dan dat jij het van mij kan jatten.
Toegang is belangrijker dan bezit.”
Visies in modellen
Door een visie te hebben op het onderwijs in de 21ste eeuw, kun je je activiteiten hierop beter aanpassen. Niet alleen scholen, maar ook de overheid en onderwijsondersteunende instanties zoals onderwijsadviesbureaus hebben zo’n visie nodig.
Sinds eind 20ste eeuw houden vele partijen en samenwerkingsverbanden zich bezig met het invullen van een visie op onderwijs in de 21ste eeuw, vormgegeven in modellen. Er wordt gekozen voor een model, omdat dat richting geeft en ons niet vastpint op details. Het is een weergave van onderwerpen en competenties die centraal moeten staan in het onderwijs van de 21ste eeuw. Onderwijs Maak Je Samen heeft op haar website een uitgebreid artikel geplaatst met een overzicht van de inzichten en modellen die momenteel wereldwijd en specifiek in Nederland zijn ontworpen.
Onderwijs in de 21e eeuw is gericht op waarden: http://www.livingvalues.net/context.html
OMJS kiest voor herkenbaarheid
Onderwijs Maak Je Samen heeft ervoor gekozen zich aan te sluiten bij één van de reeds ontwikkelde modellen. Het model van Stichting Kennisnet is herkenbaar voor Nederlandse scholen en reeds bekend in een groot deel van ons land. Daarnaast zijn de thema’s waar Onderwijs Maak Je Samen zich op richt terug te vinden in dit model.
Kijkend naar dit model zien we dat onderwijs in de 21ste eeuw niet alleen gaat over ICT-vaardigheden en mediawijsheid. Het gaat over een nieuwe manier van leren, leven en werken. De competenties die in de middencirkel van het bovenstaande model worden genoemd vullen kern- en zaakvakken aan. Ze vervangen ze zeker niet! Veel van de genoemde competenties herken je ongetwijfeld maar komen (helaas) niet altijd expliciet terug in de kern- en lesdoelen van het huidige (basis-)onderwijs. Het verwerven van denktechnieken, om kritisch denken, probleemoplossend vermogen en creativiteit te verhogen, is zo’n voorbeeld. Kinderen moeten leren wat we onder creatief denken verstaan, waarom dit belangrijk is om te kunnen en hoe je creatief denken kunt inzetten. Dit alles door er zelf ervaring mee op te doen. Zowel als aparte oefening als geïntegreerd in vakken zoals rekenen, creatieve vorming of wereldoriëntatie.
Vertaling en kanttekening
Als we naar bovenstaand model kijken, staan daar geen nieuwe begrippen in. Alles is herkenbaar uit onze huidige maatschappij. Onze visie is dat deze begrippen gedurende de 21ste eeuw een steeds prominentere plek moeten krijgen binnen het onderwijs. De verschillende ringen in het model geven elementen van het onderwijs in de 21ste eeuw op verschillende lagen weer. We willen hier graag een kritische noot bij plaatsen. Natuurlijk zijn goed kunnen lezen en rekenen belangrijke vaardigheden, maar de plaatsing in dit model is ons inziens (te) prominent. De te grote focus op taal en rekenen heeft het risico dat andere essentiële vaardigheden als bijvoorbeeld creatief denken, samenwerkingsvaardigheden en denktechnieken onderbelicht raken. De kracht zit hem, wederom, in de verbinding, het evenwicht en samenhang.
Zo is goed taalonderwijs essentieel voor samenwerking en communicatie. Rekenonderwijs vereist hogere cognitieve vaardigheden van kinderen, wat tevens onmisbaar is bij het verwerven van denktechnieken om problemen te kunnen oplossen.
Bij de invulling van het onderwijs in de 21ste eeuw dienen de verschillende lagen uit het model geïntegreerd te worden. Zo is het ontwikkelen van creativiteit en kritisch denken nodig om ondernemend gedrag en ondernemerschap tijdens het leren vorm te kunnen geven in bijvoorbeeld de context van wereldoriëntatie. In dit voorbeeld kan rekenonderwijs verweven worden met ondernemend leren door de rekenbegrippen inkoop/verkoop en winst/verlies te introduceren. Taalonderwijs vindt in dit voorbeeld zijn plekje met het vormgeven van de PR/Marketing van een door leerlingen opgezette onderneming.
Ook de componenten uit de witte ring van de cirkel staan niet op zich. Ze kunnen naast individueel ook in samenhang worden verwerkt in leeractiviteiten. Zowel aangrenzend als versterkend. Creativiteit versterkt het probleemoplossend vermogen, communicatie is de basis om goed te kunnen samenwerken en het aanleren van een ICT-vaardigheid als internetten vraagt tegenwoordig om kritisch denken.
Voorbeeld: In het onderwerp mediawijsheid komen kritisch denken en ICT-vaardigheden aan bod. Wat doe je als je in je e-mail een mail krijgt van een website die je recent hebt bezocht? Kan een informatie website wel of niet reclame bevatten? Wanneer schrijf je je in voor een elektronische nieuwsbrief en hoe?
Tot slot
Onderwijs Maak Je Samen wil door het delen van haar visie op het onderwijs in de 21ste eeuw de professionele dialoog met scholen over dit thema op gang brengen. Wij nodigen u daarom uit voorbeelden van uw onderwijs in de 21ste eeuw naar ons toe te sturen zodat wij deze online kunnen delen met de rest van het onderwijsveld. Ook onderwijs in de 21ste eeuw maken we samen!
Komende tijd ondersteunen wij u graag in het bespreken van dit thema middels een reflectiespel voor onderwijsteams, een informatiekaart die de discussie kan structureren en ons congres op 14 maart 2012 dat geheel rondom onderwijs in de 21ste eeuw is opgezet.
Neem voor het thema O21 contact op met Welmoed Lockefeer via welmoed@onderwijsmaakjesamen.nl en/of schrijf je in voor onze conferentie op 14 maart 2012.
