Creatief denken….

Dromers
Ze worden dromers genoemd. Springen van de hak op de tak. Lopen over van ideeën en stellen vragen. Dan weer zijn ze druk en spontaan, dan weer zitten ze zwijgend over hun werk gebogen en gaan er helemaal in op. ‘Hij houdt zijn hoofd niet bij de les’, zegt de ene leerkracht. ‘Ik kan geen pijl op hem trekken’, denkt de ander. ‘Waar haalt ‘ie het vandaan? Ik word soms tureluurs van al die ideeën’, verzucht zijn moeder. ‘Een ernstig geval van creativiteit’, denk ik dan. Liepen er maar meer van rond.

Creatief denken
Creatief denken wordt vaak omschreven als het vermogen om buiten bestaande vaststaande kaders nieuwe, functionele en verrassende ideeën te krijgen én te realiseren. Een hele mond vol formele taal. Maar er zit een wereld vol verwondering en verrassing in verborgen. En pas op, het is verslavend. In ‘de grote mensenwereld’ wordt creatief denken meer en meer een ingeburgerd begrip. Managers van grote bedrijven gaan met hun mensen de hei op om met metaforen en analogieën uit de natuur op zoek te gaan naar oplossingen voor problemen en naar
nieuwe kansen. Waarom niet voor kinderen? vroeg ik me af toen ik weer eens voor zo’n groep stond.
En met reden.

Kind zijn
Kinderen worden overspoeld door prikkels uit hun omgeving. Het aanbod is overdonderend groot, en groeit. Naast school en club vechten TV, computer (één in je kamer, één in je broekzak), speelgoedwinkel en mobiele telefoon om de aandacht. Allemaal mooi en tot op zekere hoogte zinvol. Maar wat zie je met veel kinderen gebeuren? Concentratieverlies, kopieergedrag, verlies aan diepgang en een consumptieve houding. Dat is geen onwil, kinderen willen niets liever dan zelf dingen ontdekken en verzinnen. Maar, ze krijgen haast geen tijd en ruimte om te reflecteren of te experimenteren; om zelf aan de slag te gaan met een eigen ‘kleine’ vondst. Daarom betekent creatief denken voor mij ook, of liever júíst, denken voor jezélf, anders durven denken dan iedereen en ermee voor het voetlicht durven komen. Dat is de sleutel tot een succesvol en gelukkig leven. En je kunt er dus niet vroeg genoeg mee beginnen. Daarom moeten we juíst bij kinderen creatieve denkkracht stimuleren. Zo ontstaat er een generatie waarbij creatief denken een tweede natuur is. Anderhalf jaar geleden ben ik serieus begonnen met
wat creatief denken kan betekenen voor kinderen en welke plek dat binnen het onderwijs verdient. Voordien was ik veel actief met creat-iviteit en grote mensen. In de marketing communicatie, een vrijplaats voor creatieve denkers. Tijdens een creatieve brainstormsessie stapt een collega op me af en zegt: ‘Wat leuk, het is alsof ik  weer een kind ben!’ Ik dacht: ‘Bingo!’

Vrijplaats
Creatief denken, denken voor jezelf, heeft een vrijplaats nodig. Een plek waar je je vrij kunt voelen om je ideeën, hoe teer of absurd ook te vormen en te verzorgen. Fysiek, in een inspirerende ruimte of buiten in de natuur, waar je alleen of samen los van de dagelijkse drukte inspiratie vindt. Mentaal, in een omgeving waar vertrouwen, integriteit en acceptatie vanzelfsprekend zijn. Alleen dan komt de stroom
van vrije gedachten daadwerkelijk op gang en tot zijn recht. Voor kinderen kan dit een speeltuin zijn, of een bos. Maar ook binnen de muren van een schoolgebouw of in de kinderkamer kan een vrijplaats gecreëerd worden. Vanuit deze laatste overweging creëerde ik Kiem.

Kiem
Kiem is een imaginair eiland. Een belevingswereld waar kinderen in hun fantasie naartoe reizen en aan de slag kunnen met hun eigen creativiteit. Kiem biedt, net als een vakantiebestemming bezienswaardigheden en ontmoetingen. Reizend over Kiem krijgen de kinderen ervaringen aangeboden die een brug slaan naar creatief denken. In die zin is de wereld van Kiem niet ‘af’. Kinderen krijgen handvatten aangereikt in de vorm van reiservaringen – leerstof – en opdrachten waarmee ze de witte plekken op de landkaart zelf kunnen ontdekken en invullen. Kiem is vreemd. Aan de ene kant vertrouwd, omdat het een doodgewoon land is waar mensen wonen en leven, aan de andere kant geheimzinnig, omdat niemand weet waar het precies ligt. Je kunt er alleen komen met een duikboot. Dat is het overgangsritueel, de reis met de duikboot. Kinderen stappen over een plank – een loopplank – en kijken door hoepels – patrijspoorten – naar wat er onderweg te zien valt.
Zo begint de creatie van de eigen reis. Als de kinderen voet aan wal zetten in de Kiemhaven bij Welkom is de magie in ze neergedaald. En het werkt.

Een reis vol verhalen
Tijdens de eerste reis over Kiem worden kinderen uitgenodigd om hun eigen verhalen te verzinnen en te delen met anderen. De reis heet niet voor niets Verhalentoer. Het begint met een bezoek aan de Kiezelhoop waar de kluizenaar Wiezaard uitlegt dat de eonen-oude kiezelstenen waar hij tussen woont ontelbaar veel verhalen kennen. Met een steen in de hand verkennen de kinderen hun innerlijke wereld, op zoek naar verborgen verhalen.
In het Associatie-Museum leren de kinderen hoe ze hun fantasie kunnen verrijken en aanjagen met een eenvoudige techniek als associatie. Schilder Johannes Roysock laat de kinderen zien hoe je met één beeld een compleet nieuw verhaal kunt scheppen. De verbindingen die je in gedachten maakt vormen de weg. Als snel hebben ze de smaak te pakken en vinden mogelijkheden om een eigen gezicht aan het eiland
te geven. De Verhalentoer biedt genoeg creatieve appetizers zoals de Verhalendoos of een bezoek aan het Strand van Flessenpost. Op de landkaart van Kiem zijn nog veel meer verrassingen verborgen. En voor vragen is volop ruimte.

Gids
Kinderen zijn van zichzelf creatief, maar ons onderwijssysteem is erg gericht op het zoeken van het enige goede antwoord en het kopiëren van kennis. Daardoor komt de creativiteit – het zoeken naar ándere ‘goede’ antwoorden – in het gedrang. Door creatief denken te benoemen en een plek te geven in de gedachtenwereld van het kind blijft het net als vaardigheden als spelling en rekenen bereikbaar. De begeleider – leerkracht of ouder – speelt een belangrijke rol, als gids. De gids balanceert tussen het faciliteren van de vrijplaats aan de ene kant en doel
en richting geven aan de andere kant.

Uiteindelijk moet het creatieve proces, ook dat van kinderen, iets toevoegen. Creativiteit geeft iets aan de wereld. De gids creëert daar
tegelijkertijd de ruimte en de beperking voor. Dat is de paradox van de leermeester en een ontdekkingstocht an sich. Kinderen verbazen me
telkens weer en het gebeurt niet zelden dat ik mijzelf door een jonge gids bij de hand laat nemen tijdens die reis.

Meer weten? Een voorproefje van Kiem vindt u op www.denkenomeenhoekje.nl
Alle producten van Kïem zijn te vinden op de website van Onderwijs Maak Je Samen en ook direct te bezichtigen in onze webwinkel. U kunt hier een kijkje nemen en ook uw bestelling plaatsen.