“KIEM geeft de kinderen niet alleen de ruimte om hun creativiteit kwijt te kunnen, het geeft juist ook handvatten om die creativiteit te ontwikkelen en te verankeren. De kinderen worden er zo door gegrepen dat ze ook meer gemotiveerd met andere vakken aan de slag gaan.”

Kinderen die vertrouwd zijn met creatief denken beschikken over denk- en doe-strategieën waarmee ze sneller en effectiever met problemen en uitdagingen kunnen omgaan. Kinderen maken kennis met creatief denken op KIEM dat zowel een eiland als een ‘LEFmethode’ is. In dit artikel leest u een pleidooi voor creatief denken als onderwijsdoel en hoe KIEM hier invulling aan geeft. Met voorbeelden van werkvormen die u direct mee de klas in kunt nemen.

NUT EN NOODZAAK VAN CREATIVITEIT
Mensen, jong en oud, dus ook kinderen presteren het best als ze in hun element zijn. In je element zijn betekent met passie doen waar je goed in bent. Creativiteit helpt bij het zoeken en vinden van je element en daar letterlijk het beste van te maken.

Er is een groeiende behoefte om creativiteit in opvoeding en scholing meer aandacht te geven. De reden daarvoor is dat creativiteit in tegenstelling tot de gangbare vakgebieden –  en zoals die gangbaar worden aangeboden – niet de nadruk legt op reproductie van bestaande kennis maar op generatie van nieuwe kennis en het ontdekken en ontwikkelen van individueel talent.

Een van de taken van het onderwijs is om jonge mensen voor te bereiden op het functioneren in de maatschappij. De wereld – de maatschappij – verandert tegenwoordig zo snel en zo onvoorspelbaar dat we absoluut niet meer weten op welke toekomst we onze kinderen voorbereiden. Dat vraagt naast voldoende aandacht voor vaardigheden als spelling en rekenen of kennis van geschiedenis om vaardigheden die ons in staat stellen om telkens nieuwe omstandigheden het hoofd te bieden; problemen oplossen, kansen zien en benutten. Die vaardigheid is creativiteit.

KIEM, CREATIVITEIT IN DE KLAS
Er wordt op scholen meer en meer aandacht gegeven aan creativiteit. Het aanbod van lesmaterialen en werkvormen neemt toe. Op deze website vind u daar de nodige voorbeelden van. Met KIEM wordt dit aanbod verrijkt met een lesvorm die een compleet programma ‘creatief denken en doen’ aanbiedt voor basisscholieren in groep 6 en 7.

KIEM is een eiland. Niemand weet precies waar het ligt en je kunt er alleen maar komen met een speciale duikboot. Kinderen gaan op reis naar Kiem en net als tijdens een vakantietrip zien ze bijzonderheden en komen onderweg de net zo bijzondere Kiembewoners tegen. Iedere bezienswaardigheid en iedere ontmoeting slaan een brug naar creatief denken en doen. Binnen deze verhalende context krijgen kinderen aan de ene kant handvatten om hun creativiteit richting te geven en te ontwikkelen en aan de andere kant alle ruimte om hun fantasie zijn werk te laten doen.

Kiem wordt beschreven in een lesboekje met opdrachten – de reisgids –en een landkaart. In de handleiding voor de leerkracht staan allerlei tips en ideeën om Kiem in de klas tot leven te wekken en achtergrondinformatie over Kiem, creatief denken, lesscripts en aanvullende opdrachten.

VERHALENTOER
De eerste lesmodule “de Verhalentoer” laat de kinderen kennis maken met Kiem en draait om verhalen verzinnen en vertellen. Reizend over het eiland bezoeken de kinderen ondermeer het Associatie Museum. Daar leren ze van schilder-directeur Johannes Roysock de kunst van het associëren terwijl ze samen een tentoonstelling inrichten. De kinderen krijgen de opdracht een aantal afbeeldingen zodanig onder, boven en naast elkaar te leggen dat deze door associatieve verbanden of analogieën bij elkaar passen. Al doende begint spontaan het vertellen van verhalen.

In het museum, en tijdens de andere etappes van de Verhalentoer staan twee leerdoelen centraal. Ten eerste: het aanleren van associatietechnieken, een elementaire vaardigheid van creatieve denkers, die hun in staat stelt om buiten bestaande kaders te denken. In de Verhalentoer wordt deze vaardigheid gebruikt wordt om telkens nieuwe en originele verhalen te maken. Ten tweede: het stimuleren van de creatieve houding, m.n. ‘uitstel van oordeel’ en ‘durf’. Kinderen oefenen spontaan voor de groep hun verhaal te verzinnen en te vertellen en om naar elkaar te luisteren zonder direct met een oordeel klaar te staan.

Een voorproefje van Kiem: twee bladzijden uit de reisgids, over het Associatie Museum download u hier.

VERHAALKAARTEN
Maak de lessen in het Associatie Museum en op andere locaties op Kiem of waar dan ook tot een feest met de Verhaalkaarten van Kiem. 72 grote afbeeldingen met duizend-en-één toepassingen, waarvan verhalen vertellen er één is. Er is ook een aparte handleiding bij ’Nieuwe werelden met Verhaalkaarten’. Kijk op de webwinkel voor meer informatie.
DE ONTDEKKING VAN REISBUREAU CASTELBRANT
In de tweede lesmodule ontdekt Jasper onderweg naar school een vreemde winkel. Hij had die nog nooit eerder gezien. ‘Toch is de winkel er al jaren’ vertelt Eliza Castelbrant, de eigenaresse van het unieke reisbureau. Er kunnen reizen naar bijzondere bestemmingen geboekt worden, waaronder Kiem.

In deze module van Kiem staan ontdekken, verwonderen en patronen doorbreken centraal. De module is een eerste in een reeks waarin een breed spectrum van creatieve vaardigheden en creatief gedrag aan bod komt. Hieronder vind u onder het kopje ‘leerdoelen’ een overzicht van de vaardigheden en gedragsaspecten die in deze module aan de orde komen.

Het lesmateriaal van deze module bestaat uit een ‘reisfolder’ waarop het Kiem-verhaal zich ontvouwt en een rijk geïllustreerde toelichting op begrippen als patroon doorbreken, verwondering en ontdekken. In een apart werkboekje worden veel oefeningen aangeboden die klassikaal of zelfstandig gemaakt kunnen worden. Tussen de oefeningen door lezen de kinderen meer over de Kiem avonturen van Jasper en zijn vrienden.

De poster van het Reisbureau op de achterzijde van de folder is een juweeltje. Download een pdf van de poster gratis hier.

Deze module is binnenkort verkrijgbaar in de webwinkel. Via de nieuwsbrief wordt u op de hoogte gehouden van het laatste aanbod.

Een voorproefje: download hier een van de opdrachten uit het werkboekje waarin kinderen worden uitgedaagd om hun ‘automatismen’ te onderzoeken. [Kiem-automaat.pdf 256 kB]

Als u creativiteit serieus neemt dan zullen u en uw leerlingen geen spijt krijgen van een reis naar Kiem.

LEERDOELEN KIEM: CREATIEVE VAARDIGHEDEN EN HOUDING

Hieronder vindt u een korte samenvatting van de leerdoelen van het creatieve denken op Kiem, die in één zin kunnen worden samengevat in: Creatief denken stelt leerlingen in staat om tot eigen en oorspronkelijke ideeën te komen en die te realiseren.

• Creatief waarnemen: Dingen zijn niet altijd wat ze lijken te zijn of zijn méér dan we op het eerste gezicht waarnemen. De basis van creatief denken is ‘open staan voor de omgeving’ en bereid zijn tot ‘verwondering’.  Creatief waarnemen geeft de leerling handvatten om problemen op meerdere manieren te benaderen en om verborgen kansen te herkennen.

• Flexibel associëren: Stelt leerlingen in staat om snel een bestaand denkpatroon te doorbreken en te verlaten. Juist het vastlopen op een vraagstuk is demotiverend voor het kind en het leerproces. Door weg te gaan van het probleem d.m.v. vrije associaties ontstaan nieuwe inzichten die “A-ha!” momenten opleveren.

• Analogieën herkennen en gebruiken: Stelt de leerling in staat om verschillende contexten te combineren,en op die manier met nieuwe vondsten te komen. Bij het zoeken naar analogieën met andere domeinen – bijv. met de natuur of met techniek – krijgt de leerling inspiratie om òf een probleem op te lossen òf een nieuwe kans te zien en te ontwikkelen.

• Verbeeldingskracht: Naast voorstellingsvermogen – iets kunnen waarnemen dat er niet is – staat verbeeldingskracht. Dat is het vermogen om bestaande informatie te transformeren zodat er iets anders, iets nieuws ontstaat. Het stelt leerlingen bijvoorbeeld in staat doelen, wensen, zaken en ideeën vorm te geven en bijna tastbaar voor de geest te halen. Het bevordert o.m. resultaatgericht werken en vasthoudendheid.

• Experimenteren: Stelt leerlingen in staat om snel (geheugenexperiment) ideeën op waarde te schatten (selectie), de haalbaarheid te toetsen en te verbeteren (aanpassingsvermogen). Daarnaast wakkert het experiment de exploratiedrift aan; nieuwsgierigheid en durf.

• Ambitie: Stelt leerlingen in staat minder snel op te geven, maar ook om verder te zoeken als de indruk bestaat dat men al ‘klaar is’. De ideeën die wij dagelijks krijgen ontstaan uit ons vaste, bestaande referentiekader. Daarom lijken onze ideeën meestal op de ideeën die we gisteren al hadden maar met een andere smaak. Echte doorbraakideeën liggen daar weer achter. Ambitie verhoogt a.h.w. vanzelf zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de output van het creatieve proces.

• Uitstel van oordeel: Kinderen staan vaak – helaas – snel met hun oordeel klaar. Dat leren ze niet alleen van volwassenen, maar zit ook in de menselijke natuur. Onder druk van een groep (peer-gedrag) wordt dit gedrag alleen maar versterkt. Uitstel van oordeel is een houding die kinderen in staat stelt ideeën te verkennen zonder bloot te staan aan kortzichtige en soms nodeloos krenkende kritiek.

Dit artikel is geschreven door David van der Kooij. De visie van David is dat creatief denken en het ontdekken en ontwikkelen van individuele talenten randvoorwaardelijk zijn voor een succesvolle maatschappij in de 21ste eeuw. David is als deskundige op het gebied van het toepassen van creatieve denktechnieken verbonden aan het COCD (Centrum voor de Ontwikkeling van Creatief Denken).

Vanuit die passie ontwikkelde hij o.m. Kiem. Kijk ook op www.denkenomeenhoekje.nl en klik op de ‘KIEM-knop’.
Alle producten van Kiem zijn te vinden op de website van Onderwijs Maak Je samen en ook direct te bezichtigen in onze webwinkel. U kunt hier een kijkje nemen en ook uw bestelling plaatsen.