De reis op zich was een belevenis. De groep kent elkaar inmiddels zo goed dat de sfeer er gelijk goed in zit. Waar we ’s avonds eindigen, gaan we ’s morgens verder aan het ontbijt. Je kunt je hooguit afvragen of we niet te druk zijn voor Amerikaanse begrippen. Zo waren we allemaal keurig op pad gegaan om 7:00 uur vanmorgen. Extra vroeg om maar vooral op tijd te zijn. Te vroeg. Vandaar dat we op een metrostation nog even koffie gingen drinken om de tijd te overbruggen. Nadat we voorzien waren en zaten en het ene raadsel na het andere raadsel over tafel ging, zag één van ons een aantal kunstplanten hangen aan een koelkast uit de twintiger jaren. Daarboven hing een bordje waarop stond Please, keep the noise down. Die planten vroegen om herrie, terwijl het bordje uit was op het tegendeel.

 

Op school mochten we na ontvangst aanschuiven bij de wekelijkse teamvergadering. Wat bijzonder is voor Nederlandse onderwijsbegrippen is dat de vergadering voor schooltijd begon. Om 8:00 uur. Tijdens de vergadering werd er ontbeten. Een collega had voor het ontbijt gezorgd. Een idee? Een ontbijtvergadering is in het bedrijfsleven en in de politiek heel gangbaar.

 

Bij deze vergadering waren alle bij de school betrokken collega’s aanwezig, inclusief de stagiaires en de vrijwilligers. Daar lopen er heel wat van rond. Zo strak als het op Parker High school ging op maandag, zo strak was ook de teamvergadering gepland. Tot op de minuut per agendapunt.

 

Om een voorbeeld te geven uit de agenda:

 

Met behulp van deze onderwerpen uit de agenda, die overigens ruim drie keer zo lang was, wil ik graag een aantal zaken belichten. In de eerste plaats, met zo weinig tijd per agendapunt, is dit een mededelingenvergadering. Het had dus ook op papier gekund, maar nu was er wel ruimte om afspraken te maken. En wanneer er gestemd moest worden, dan wordt er geroepen fist for five. Dit betekent tegen (fist) of voor (vijf vingers).

 

Wat verder heel bijzonder was en ook opviel, is dat het leiding geven aan de vergadering vloeiend van de een naar de ander verliep. Vanuit het principe van the voice is powerful wordt aangegeven dat ieders inbreng gewenst is; ook leidinggevende inbreng. Er was niet één persoon die er uitsprong op het eerste gezicht. Hier is sprake van collectief leiderschap, in plaats van leiderschap op basis van functie en reputatie. Dit past ook helemaal in de visie van de school. Het beleid van de school richt zich op het principe dat elk teamlid moet denken als de directeur. Dit vraagt om je te verplaatsen in de ander, wat ze ook van de kinderen vragen. Het democratisch beginsel heeft men hier hoog in het vaandel staan. Zo wordt er gestreefd naar shared leadership.

 

 

Wat nemen we mee van deze vergadering?

§         Vroeg starten met de vergadering.

§         Ontbijtgelegenheid op school tijdens de vergadering.

§         Gedeelde eindverantwoordelijkheid.

§         Verplaats je in het standpunt van de ander.

 

Mission Hill School

Mission Hill is een experimentele openbare basisschool te Boston. De openbare scholen van Boston hadden geen goede naam. Dit kostte de gemeente veel leerlingen, die naar de scholen van de Staat gingen, omdat die een hogere succesratio hebben. De oplossing ligt in de volgende win-win situatie. De Coalition of Essential Schools (CES) staat schoolvernieuwing voor volgens de tien uitgangspunten. De gemeente wil dat de slechte naam, die het openbaar onderwijs heeft/had wordt verbeterd en dat de leerlingenaantallen weer groeien. Hier lag de oplossing. CES-scholen krijgen de ruimte te vernieuwen en spelen tegelijkertijd op de behoefte van de gemeente aan meer leerlingen en dus inkomsten per leerling.

 

Een actueel discussiepunt waar de CES-scholen tegen zijn, zijn de verplichte  overheidstoetsen, te vergelijken met de Cito-toetsen. CES-scholen willen hiervan vrijgesteld worden. Voorlopig wordt de vrijstelling alleen verleend op voorwaarde dat de ouders dit moeten eisen en de school dit niet aanmoedigt. Mogelijk komt het tot een rechtszaak. Weer vanuit het democratisch beginsel geredeneerd beschouwt de school dit als haar plicht op een gerechtelijke uitspraak aan te sturen. Gebruik maken van de scheiding der machten is het volgen van uitspraak van de rechter ook democratie. Tegelijkertijd is het een middel om de ruimte en de grenzen op te zoeken van de praktijk van hun visie. De reputatie van de school is namelijk goed.

  

 

De verzamelde data, wat betreft hoe het hun oud-leerlingen verder vergaat nadat ze de school verlaten hebben, zien er goed uit. Het blijkt dat 100% van de oud-leerlingen na 5 jaar voortgezet onderwijs door naar College gaat, terwijl dit percentage op gewone openbare scholen ligt op 30%! Met dit soort cijfers kun je een eventuele rechtszaak met vertrouwen tegemoet zien.

 

 

 

Professionalisering

Zo werken vanuit een visie en staan voor je ideeën vraagt om veel tijd voor professionalisering. In de eerste plaats is het benoemingsbeleid gericht op het werven van de juiste collega’s. De bereidheid zo te willen werken als in deze dagverslagen staat, is belangrijker dan diploma’s. Aangezien zulke leerkrachten niet zo worden opgeleid, leiden we ze liever zelf op, is een veel gehoorde uitspraak. Dit gebeurt ook. Qua afstemming staat er vijf uur per week op het rooster: twee uur bouwoverleg, twee uur curriculumoverleg en één uur teamvergadering. Daarnaast heeft het team drie keer per jaar, tijdens een vakantie, een hele week werkoverleg en studietijd. Ook gaan ze met het team een weekend extern op pad. Dit is in de eigen tijd. Daarnaast draagt de school per gevolgde studie 100 $ bij. De rest is weer voor eigen rekening. Werken op Mission Hill doe je uit idealisme. Deze bereidheid is voorwaarde voor een benoeming.

 

Verder heeft elke nieuwe CES-school een mentorschool tot haar beschikking. Dit is een ervaren CES-school. Ook dit construct maakt duidelijk dat collega’s en schoolteams met ervaring onervaren collega’s en teams coachen en opleiden. Dit is opleiden in de school en van de school avant la lettre. Zie momenteel op de website ook het benoemingsprofiel van de nieuwe directeur. Als ze deze niet vinden via de sollicitatieprocedure, leiden ze hem of haar of het te benoemen duo zelf op…

 

Voor meer informatie over deze school zie www.missionhillschool.org.

 

 

Ideeën

Op de school waren heel wat ideeën voor het Nederlands onderwijs.      

§         Een whiteboard bij de ingang of voor de klas waarop, met een persoonlijke boodschap voor de kinderen, iedere ochtend iets staat. Zie foto’s.

§         Complimentenbord met kaartjes. Wanneer een kind iets goeds doet of iemand helpt, wordt dat op een kaartje genoteerd en opgehangen, zodat iedereen dit kan lezen.

 

 

Onderzoekshouding

De visie op onderwijs van de Mission Hill school of van de CES-scholen in het algemeen richt zich op het aanleren van een onderzoekende houding.  Onderzoek doen. Vragen stellen. Je ziet het hier op school vanaf groep 1. Je hoort de leerkrachten ook deze vragen stellen. En in de portfolio’s kun je de vragen en antwoorden teruglezen. Hiervoor hebben de leerkrachten over de jaren heen de hieronder genoteerde richtvragen geformuleerd voor leerkrachten en leerlingen. Op Mission Hill noemen ze dat de Habits of Mind; wat zoveel wil zeggen als geestesgesteldheid.

  

Bewijs	Hoe weet ik dat dit waar is? Waarom geloof ik in mijn gelijk? Wat heb ik nodig om dit te bewijzen?
Standpunt	Hoe denken anderen hier over? Wie zegt dit en waarom? Kan ik er ook nog op een andere manier naar kijken?
Verband	Hoe denk ik erover? Heb ik dit al eens eerder gezien? Wat weet ik hier al over?
Veronderstelling	Wat als ik iets anders had gedaan? Veronderstel eens dat ik iets verander? Wat als er één factor anders was?
Relevantie	Waarom zou ik het me aan moeten trekken? Waarom doe ik wat ik doe? Wat betekent dit voor mij?

  

    

 

Portfolio’s

In plaats van methodegericht te werken, met de focus op overheidstoetsen, kiest de school voor vraaggestuurd werken. De leerlingen verzamelen hun bewijslast vanaf groep 1.

De school en de leerkrachten bieden wel een kader. Soms komt dit redelijk strak georganiseerd over. Misschien is dat wel erg Amerikaans. Het vakgebied en een algemeen onderwerp worden aangereikt. Binnen dit kader werken ze aan de opdracht met hun zelf gekozen deelonderwerp. Aan het eind van groep 5 wordt het eerste portfolio afgesloten met een zelf geschreven reflectieverslag. Hierin zijn de tussentijdse opmerkingen, die kinderen bij hun werk maakten in de  voorgaande jaren (in groep 1 t/m 3 door leerkrachten genoteerd),  aan de kinderen voorgelegd.

 

Het portfolio aan het eind van groep 8 sluiten de kinderen af met een soort dissertatie vergelijkbaar met een promotie. De leerling verdedigt zijn onderzoek voor een jury van leerkrachten aangevuld met experts van buiten. Dit kunnen ouders zijn. De leerling presenteert, krijgt algemene vragen voorgelegd en verdiepingsvragen. Zie de Habits of Mind. Uiteraard is dit eindgesprek gebaseerd op het onderzoek en de verslaglegging. In groep 6, 7 en 8 hebben de leerlingen naast hun leerkracht ook een andere leerkracht uit de onderbouw als adviseur. Hiermee komen ze wekelijks samen. Deze groepjes zijn samengesteld uit drie leerlingen: eentje uit groep 6, één uit groep 7 en één uit groep 8. Aan het begin van dit traject heeft een leerling twee rolmodellen voor zich waar hij of zij van kan leren, na een jaar nog maar één. De leerling is dan zelf ook rolmodel voor de leerling uit groep 6 die aan het drietal wordt toegevoegd. Na twee jaar heb je geen rolmodel meer, maar is de leerling het voor zijn groepgenoten uit groep 6 en 7. In de academische wereld zijn dit je critical friends. Zij zijn ook aanwezig bij het eindgesprek. Dit soort ideeën bieden de kinderen de mogelijkheid vanuit onderzoek en vragen te leren. Dan krijgen begrippen als eigenaarschap en autonomie nog meer betekenis! Dit geldt eigenlijk voor alle tien de CES-uitgangspunten.

 

De volgende opmerkingen, adviezen, one-liners en uitspraken van het reisgezelschap raken de kern en werden na de klassenbezoeken door de leden van het reisgezelschap gemaakt:

§         Als je niet weet waarom je iets leert, laat het dan!

§         They learn when they find their passion.

§         De sfeer, het vertrouwen en het respect voor elkaar. Positieve hoge verwachtingen. We zagen, we hoorden en we voelden het.

§         Een feest van herkenning en vele leermomenten voor verdieping van het concept!

§         Met weinig middelen een krachtige, inspirerende en respectvolle leeromgeving scheppen.

§         De kracht is gelegen in een rijke leeromgeving, de relatie leerkracht – leerlingen en de betrokkenheid van de leerkrachten.

§         Onderwijs moet zorgen dat leerlingen succesvolle volwassenen worden.

§         Leerkrachten nemen verantwoordelijkheid voor hun eigen ontwikkeling.

 

Kanttekeningen

Om in de Habits of Mind te denken zijn enige kanttekingen op hun plaats.

§         Kwaliteit van de lessen staat of valt bij de kwaliteit van de leerkracht.

§         Er bestaat een gevaar wanneer men methoden gebruikt als bronnenboek.

§         De inbreng van leervragen van leerlingen was niet altijd even goed herkenbaar.

 

Adviezen van het reisgezelschap gericht op de Nederlandse situatie

§         Het stellen van de goede vragen, waaronder specifieke vragen, start bij de kleuters.

§         Wanneer de kinderen niet minstens één keer per maand officieel feedback krijgen op hun portfolio, daalt de motivatie. De leerlingen moeten constant het gevoel van belangstelling en aandacht krijgen van zijn of haar leerkracht, die als het moet ook tussentijds ingrijpt.

§         Op Parker High zagen we de kracht van het negeren van ongewenst gedrag. Dit kost veel minder tot geen energie. De boodschap die je dan aan de desbetreffende leerling geeft is: het is jouw verantwoordelijkheid. Op Mission Hill wordt wel veel energie gestopt in het niet loslaten van de leerlingen. Dit wordt soms aangevuld met: als je dit niet doet dan krijg je het moeilijk of dan vertel ik het aan je ouders. Dreigen past eigenlijk niet.

 

Concluderende opmerkingen en vragen

Mission Hill maakte de puzzel af. De puzzelstukjes vielen op hun plaats.

Neem mee: pride, zelfbewustzijn, gemeenschappelijk denken en de vraag  waarom doe ik wat ik doe zoals ik het doe? Houd deze vraag voor ogen.

 

Een vrijwilliger (Caroline Hoppin) op Mission Hill beschreef met de volgende woorden hoe ze tegen ons als groep aankeek: notion of a learning community travelling together as a group is powerful to me. A pleasure to meet you all!

 

 

 

Wat gaan we doen met de observaties en de ideeën? Durven we radicaal te zijn of te worden? Een van de anderen maakte de opmerking De beuk erin, de eikels eruit. Dit is wel radicaal, maar niet behoedzaam. Onderwijsvernieuwing vraagt in ieder geval om behoedzaamheid. Als je echt radicaal aan het werk gaat krijg je ‘vieze’ handen. Dit is alleen maar mogelijk als je met je poten in de modder staat, vulde weer één van de andere reisgenoten aan!

 

Met dank voor de aangereikte opmerkingen van de medereizigers!

Jeannette Geldens en Richard Steinfort

 

 

Noot

We willen nogmaals benadrukken dat we in officiële teksten het liefst voor het Nederlands taalgebruik kiezen. Naarmate de dagen vorderen krijgen we van de deelnemers steeds meer teksten in de Engelse taal aangereikt. De ‘schrijvers’ ervaren de boodschap in de oorspronkelijke taal krachtiger. Om deze reden en omdat dit verslag de status van dagboek heeft, is dit acceptabel.