Effectief leren blijkt bijzonder effectief bij het aanleren van basiskennis en basisvaardigheden en kan aan het begin van een lessenserie worden ingezet voor alle leerlingen en later in een lessenserie worden ingezet voor leerlingen die nog steeds iets niet blijken te snappen.
Wat is het?
Effectief leren is het leren van leerlingen dat plaatsvindt binnen de instructiestrategie van directe instructie of effectief onderwijzen, of effectieve instructie of … Er zijn vele namen. Wij prefereren directe instructie. Directe instructie is een docentgestuurde manier van werken. Deze manier van werken heeft als belangrijkste kenmerken een heldere opbouw van de leerstof, een heldere structuur in de les en directe feedback naar de leerlingen. Deze instructiestrategie is daarmee op het oog wat ‘technocratisch’, wat ‘koel’ van aard. Directe instructie is in de zeventiger en tachtiger jaren van de vorige eeuw ontstaan door een analyse te maken van effectieve docenten (‘docenten doen er toe’). De resultaten daarvan werden verklaard vanuit het behaviorisme en de cognitieve psychologie, theorieën die in die tijd opgang deden in het onderwijs.
De essentie van het behavioristische denken, toegepast op het onderwijs, is dat gewenst gedrag van leerlingen aangemoedigd en versterkt wordt, zowel door positieve als negatieve stimuli. Een leerling zal bijvoorbeeld hard studeren voor een toets (gewenst gedrag) als hij goede punten in het vooruitzicht heeft (positieve bekrachtiger). Hij zal stil zijn in de les (gewenst gedrag) om straf te vermijden (negatieve bekrachtiger). Behavioristen denken dat onderwijzen een kwestie is van leerlingen van de juiste prikkels, de juiste stimuli voorzien. Een uitgangspunt in het behaviorisme is dat de stimulans, de bekrachtiger direct volgt op de response: directe feedback. Die kan positief zijn (een schouderklopje, een glimlach) of negatief (dreiging met straf, nablijven). Positieve feedback blijkt overigens aanzienlijk effectiever dan negatieve.
De essentie van de cognitieve psychologie is dat zij modellen ontwikkeld heeft over hoe personen informatie ontvangen en opslaan, en hoe de geheugenstructuur het toelaat om nieuwe informatie te relateren aan wat reeds gekend is, en over de wijze waarop informatie van het korte- naar het lange termijngeheugen gaat.
Directe instructie met als gevolg effectief leren is gebaseerd op een combinatie van deze twee theorieën. Zij heeft daarmee de volgende twee kenmerken:
|
|||||||
Voor directe instructie zijn een groot aantal bronnen beschikbaar. Een meer klassieke bron is een boekje als Improved Instruction van Madelon Hunter (1976, El Segundo: TIP-publications). Dat is een aanpak geheel volgens het behaviorisme. Een andere bron is het boek Effectief leren, basisboek van Ebbens en Ettekoven (2004, Groningen: WoltersNoordhoff). Met name de eerste twee hoofdstukken gaan over het vormgeven van effectief leren in de les. De andere hoofdstukken gaan over hoe docenten vandaar uit meer activerend leren kunnen stimuleren bij hun leerlingen. Zie voor een overzicht van directe instructie: Rosenshine (1985, ‘Direct Instruction’. In: International Encyclopedia of Education, Eds Torsten Husen and T. Neville Postlethwaite. Oxford: Pergamon Press, Vol 3, pp. 1395-1400) of Creemers (1992, Effectieve instructie, een empirische bijdrage aan de verbetering van het onderwijs in de klas, ‘s-Gravenhage: SVO). Voor verder zoeken zie een van de zoekprogramma’s, bijvoorbeeld Google (www.google.nl) en zoek naar ‘effectief leren’, ‘effectieve instructie’ of ‘directe instructie’ (of de Engelse variant: ‘effective learning’, ‘effective instruction’ of ‘direct instruction’). Dan verschijnt een groot aantal websites.
Voor ons is effectief leren, directe instructie de basis voor het inzetten van een groot aantal andere instructiestrategieën of leertheorieën. Deze theorie is essentieel in theorie 1. Verwante leertheorieën zijn de eerste twee dimensies in de vijf dimensies van Marzano en leren 1 in leren 1 en leren 2.
