leestijd:

ErvaringsGericht communiceren met kinderen is een manier van communiceren die je dichter bij de echte beleving van het kind brengt.

Je probeert door de juiste vraagstelling en de juiste luisterhouding mee te varen op de ervaringsstroom van kinderen. Dat vergt van de volwassene een actieve luisterhouding, geduld, inzicht en vooral verbondenheid en vertrouwen.

KleurencirkelDe volwassene moet er in geloven dat het ervaringsgericht communiceren waardevolle informatie oplevert en dat het hem inzicht geeft in de gedragingen van het kind. De volwassene moet zich verbonden voelen met het kind en oprecht geïnteresseerd zijn in wat er in het kind omgaat.
ErvaringsGericht communiceren met kinderen die je eigen taal spreken en uit dezelfde cultuur komen als jij, is al een flinke klus. Maar hoe zit het dan wanneer je met behulp van de ErvaringsGerichte dialoog achter de beleving van allochtone kinderen wilt komen? Want daarin ondervind je direct twee grote verschillen, namelijk de taal en de cultuur.

Ik besluit mijn kans te wagen en ga werken op een school waar meer dan 90 % van de kinderen een andere etnische afkomst hebben: veel Marokkanen, maar ook Turken, Pakistanen, Italianen… Een internationaal gezelschap dus. Bovendien zijn het stuk voor stuk kinderen van laaggeschoolde ouders, met veelal beperkte financiële mogelijkheden.Ik heb nog nooit eerder echt contact gehad met allochtone kinderen of ouders. Ik kan me dus geen beeld vormen van wat me in mijn nieuwe kleuterklas te wachten staat. Begrijpen de ouders Nederlands, of alleen hun moedertaal? Ik weet niks af van de Marokkaanse of Turkse cultuur. Welke feesten vieren ze? Hoe kijken ze aan tegen onze godsdienstige feesten? Hoe staan ze tegenover de school? Ik heb wel eens gehoord dat jongens en meisjes niet altijd gelijk behandeld worden maar wat betekent dat en is dat wel zo? Zal ik dat op één of andere manier voelen in de klas? Ik heb er geen flauw idee van. Is er genoeg ruimte thuis om te spelen? Veel vragen dus die me een beetje onzeker maken. Toch voel ik me uitgedaagd en ik begin eraan met een gevoel van “we zien wel, laat maar komen, het zal wel lukken.” 

Andere taal
De grootste moeilijkheid bij het werken met allochtone kinderen, is vaak de anderstaligheid. De kinderen hebben moeite met het verstaan van jou en andersom geldt dat natuurlijk ook. Doordat je via taal je niet goed duidelijk kunt maken, gaat er al een belangrijk deel van communiceren verloren. Vaak is het wel zo dat kinderen enkele Nederlandse woorden herkennen en kun je daarom toch wel het één en ander uitleggen, maar soepel gaat het niet. Het is lastig als zij of wij er niet in slagen om ons verstaanbaar te maken. Het is soms moeilijk om contact te krijgen en te weten wat er in hen omgaat als we bijvoorbeeld met een kring bezig zijn, of aan het schilderen zijn, of als ze ergens in een hoekje wegkruipen of ronddolen in de klas. Hoeveel ontgaat er ons niet van hun beleven, denken, voelen, willen?

Je moet ervoor opletten dat je de problematiek van allochtone kinderen in het onderwijs niet alleen herleidt tot een taalprobleem. Als je er te sterk op gericht bent, dan ga je taal al snel als iets afzonderlijks benaderen. Je verwacht dan teveel van NT2 lessen, van het verplichten van kinderen om Nederlands te spreken, van het verbieden van hun eigen moedertaal in de klas. Je verliest daarmee uit het oog wat dit voor het kind achter de taal betekent. Daarom willen we het taalprobleem verbreden door het in een ander perspectief te zien. Het grootste probleem wat taal betreft lijkt niet dat kinderen niets verstaan of kunnen zeggen, maar juist de gevolgen daarvan. Kinderen kunnen aan ons en aan elkaar moeilijk kwijt wat in hen leeft: gevoelens, ideeën, vragen… Kinderen kunnen niet bij ons terecht en dat betekent een belemmering bij hun behoefte aan geborgenheid en veiligheid.

Andere cultuur
Naast het taalprobleem zijn er natuurlijk veel verschillen in de culturen. We hebben allemaal andere eigenheden die voor elkaar soms onduidelijk zijn. Dat komt ook voort uit onwetendheid over de achtergronden van die gewoontes en eigenheden. Waarom houden ze Ramadan, waarom draagt de moeder een hoofddoek, hoe zit het met de opvoedingsgewoonten en relatiepatronen?
Om in ieder geval minder misverstanden te krijgen over de cultuurverschillen doe je er als leerkracht goed aan om je alvast in te lezen over verschillende culturen en geloven, die voor je klas en je leerlingen relevant zijn. Je bent zo beter voorbereid en ouders zullen het waarderen wanneer je laat weten geïnteresseerd te zijn in hun cultuur. Maar ook voor de taal is het handig om een aantal basiswoorden te kennen, zodat je de kinderen in ieder geval een beetje kan verstaan of iets kan vragen. Voor kleuters is het bijvoorbeeld handig om te weten wat papa en mama in hun taal is, en eten en drinken. Maar allereerst moet je weten wat ‘wc’ in hun taal is!
Dat je aandacht moet besteden aan de culturen van kinderen, wil echter niet zeggen dat je van je onderwijs een perfect duplicaat moet maken van de cultuur van allochtone kinderen. Daar help je kinderen op langere termijn ook niet mee. Ze groeien in onze samenleving op, gaan hier naar school, zullen hier werk zoeken en zullen hier samenleven met allochtonen en autochtonen.

Mijn eerste dag. Buiten op het speelplein staan Nesrine en Hamid. Nesrine staat te huilen en ook Hamid kijkt vreselijk ongelukkig. Ik ga naar hen toe met, eerlijk gezegd, een heel onzeker gevoel: wat kan ik tegen hen zeggen, zullen ze me begrijpen, moet ik gebaren gebruiken, hoe zullen ze reageren, willen ze door mij wel getroost worden? Ik kijk hen even aan en noem hun namen. Ze kijken me aan en ik steek mijn handen uit. Hamid grijpt ze meteen en Nesrine huilt nog steeds, maar pakt dan toch mijn hand en zo lopen we samen de speelplaats op. Nesrine moet plassen. Ze zegt het niet, maar ik merk het toch. Ik blijf kort bij Nesrine terwijl ze op het toilet zit. Ik wil haar het gevoel geven dat ik niet zomaar zal vertrekken, dat ze op mij kan rekenen. Dan begint ze te huilen: “Anne, anne.” Gelukkig heeft iemand me ooit eens verteld dat dat ‘mama’ betekent. Ik antwoord maar wat, zo van: “Anne komt je straks halen. Je wilt bij anne zijn.” Ze pakt me ineens heel stevig vast, legt haar hoofd op mijn schouder en houdt op met huilen. Het lijkt wel of ze me begrijpt. Ik heb het gevoel haar toch wat te kunnen troosten. We praten een heel andere taal en toch…

Andere thuissituatie
Als we praten over kansbelemmerde allochtone kinderen, dan lijkt het erop dat zij meer risico lopen op ernstige sociaal-emotionele problemen. Redenen waarom zij kansbelemmerd genoemd worden, zijn bijvoorbeeld dat omdat beide ouders hele dagen werken, behuizing klein is, weinig structuur, hele dagen de tv aan, hoog oplopende conflicten, mishandeling, enzovoorts. Laat hierbij wel heel duidelijk zijn dat allochtone kinderen niet per definitie ook kansbelemmerde kinderen zijn!

Wat er thuis gebeurt met en rond kinderen, ‘vergeten’ ze niet tussen halfnegen en drie uur. Ze brengen het mee naar school en daar kun je als leerkracht niet onderuit. Al vind je misschien dat in sommige gevallen beter rechtstreeks aan de thuissituatie kan worden gewerkt, dan nog sta je in de klas en daar ligt je eerste verantwoordelijkheid. Wat een tekort blijft in de thuissituatie, kunnen we proberen in de klas te compenseren.

Compensatie op school van een aantal elementen die thuis niet goed verlopen:

Verhalen: Hoogoplopende ruzies tussen bijvoorbeeld vader en moeder, kun je in de klas de ruzies thematiseren in een verhaal of een poppenspel. De beleving van het kind (bijvoorbeeld schuld) kun je erin verwerken zodat hij er meer greep op krijgt. Bewegen: Als je weet dat een kind in een erg klein huis woont en weinig beweging krijgt, moet je er alert op zijn dat je het kind niet te veel stil laat zitten op school. Ga regelmatig naar buiten of naar de speelzaal, of maak een wandeling naar het bos. Rust: Als je weet dat sommige kinderen thuis leven in het ritme van een volwassene en laat opblijven, kun je een rustige hoek inrichten waar ze op adem kunnen komen. Warmte: Als je weet dat sommige kinderen thuis weinig tot geen affectie, tederheid en warmte krijgen, probeer je dat zelf (met de grenzen in je achterhoofd) te geven.

Lichaamstaal en handelingen
Allochtone kinderen verschillen in wezen niet van welk ander Nederlands kind ook, maar hun taal, cultuur en thuissituatie vormen voor leerkrachten een bijzondere uitdaging bij de uitbouw van goed, zorgbreed onderwijs.

Als taal een lastig punt in de communicatie, is het des te belangrijk om goed naar de lichaamstaal en de mimiek van kinderen te kijken. Wat je uit hun woorden niet kunt verstaan, zie je wellicht in hun ogen, houding en/of gedrag. Door zelf een ontvankelijke houding aan te nemen en de tijd neemt voor je leerlingen, zul je zien dat ze eerder geneigd zijn je binnen te laten in hun wereld.

Ook is het gebruik van pictogrammen een optie. Als je kinderen niet uit kunt leggen hoe een dag eruit ziet door het te vertellen, is het natuurlijk heel handig om duidelijke pictogrammen op te hangen. Dit geldt niet alleen voor jonge kinderen, maar ook voor oudere kinderen die een andere taal spreken.

Een tip: ga al vroegtijdig bij je leerlingen op huisbezoek. Zo leer je hun cultuur weer wat beter kennen, en laat je merken dat je oprecht geïnteresseerd bent in het leven van de leerling en zijn gezin. Ook kan je hetgeen wat je daar ziet en opvalt, weer terug laten komen in de klas. Bijvoorbeeld in de huishoek. Kinderen vinden materialen op school die voor hen herkenbaar zijn vanuit hun eigen cultuur.

In mijn huishoek heb ik materialen gezet die voor kinderen herkenbaar zijn uit hun eigen cultuur. Zo zet ik één van de eerste dagen van het schooljaar allerlei aluminium schalen en potten en een servies in de huishoek. Daarbij nog enkele potten met notenschelpen, kroonkurken en knopen. Sana en Ahlam installeren zich op een houten bankje en stallen alles uit. De grote schalen gieten ze vol met materialen uit de potten. Ze hebben het echt heel gezellig zo en bedienen elkaar. Er komen nog meer kleuters bij. Ze zitten op grote kussens op de grond. Ik ga er ook bij zitten. De kinderen ‘eten’ samen uit een grote schaal, sommigen met hun handen, anderen met een lepel. Nu en dan nemen ze een slokje van hun denkbeeldige thee. Ik doe mee en vind het heel fijn. Het geeft een bijzonder gevoel zo samen eten uit één schaal. Er hangt een heel speciale, intieme sfeer in de klas. Er is toen duidelijk ‘iets’ bij ons gegroeid.

Oudercontact
Om goed contact met de ouders van de kinderen te krijgen, is het belangrijk om je drempel laag te houden. Ouders moeten gemakkelijk naar je toe kunnen om iets te vragen of te vertellen. Andersom moet dat ook kunnen. Spreek ouders daarom persoonlijk aan. Ook hier kan de taal een barrière vormen, maar dat is te verhelpen door het gebruik van gebaren of ondersteuning van een ouder die wel tweetalig is. Laat ouders toe in je klas. Laat ze ervaren hoe je werkt in de klas, hoe je met kinderen om gaat en hoe zij met elkaar omgaan. Zo kan je bijvoorbeeld iedere maandag een inloop-half-uurtje plannen. Ouders gaan met de kinderen mee naar binnen en gaan met hun kind iets doen. Samen puzzelen, kleien, knutselen. Tijdens dat half uur ligt er voor jou als leerkracht de mogelijkheid om contact te maken met de ouders, op wat voor (positieve) manier dan ook.

Ook een open klasdag kan een leuk idee zijn. Ouders kunnen dan op hun gemak eens rondkijken in de klas en zien de praktijk die hun kinderen die iedere dag ervaren.

Er zijn allerlei mogelijkheden om met allochtone kinderen en ouders in contact te komen. Het belangrijkste element daarin is inlevingsvermogen. Wat speelt erbij het kind en hoe kom je daarachter als je hun taal niet spreekt? Hetzelfde geldt voor ouders.
Verbondenheid is onmisbaar in alle relaties. Laat kinderen en ouders ervaren dat je samen het beste voor elkaar wilt krijgen en dat iedereen in dat proces even belangrijk is.

Ellen Emonds
Bron: Kleurig klashouden, Ferre Laevers en Peter van Sanden
Praktijkvoorbeelden uit: Juf tussen culturen, Kris van den Broeck en Peter van Sanden

Stel je vraag aan

sluiten

sluiten

Geef aan waarin je geïnteresseerd bent

    Ik geef toestemming om nieuwsbrieven te ontvangen van Onderwijs Maak Je Samen.